زنبور عسل به آن دسته از زنبورها اطلاق می شود که به حالت اجتماعی زندگی کرده نوزادان خود را پس از تفریخ از تخم با گرده و نوش گل ها پرورش می دهند و تا موقعی که به صورت حشره کامل در آیند از آنها نگهداری می کنند. زنبور عسل از نظر رده بندی جزء شاخه بند پایان، زیر شاخه تراشه داران، رده یا کلاس حشرات، زیر رده بالداران، گروه حشرات با دگردیسی کامل، راسته بالغشائیان، زیر راسته نیش داران، بالاخانواده اپوئیده، زیر تیره اپینه و جنس اپیس یا زنبور می باشد. در حال حاضر چهار گونه مختلف از جنس زنبور یا اپیس در دنیا شناخته شده است.

در این مقاله از عسل مهرنوش به معرفی انواع زنبور عسل می پردازیم:

معرفی انواع زنبور عسل

 

معرفی انواع زنبور عسل

زنبور عسل معمولی (apis mellifera)

این گونه در اکثر نقاط دنیا انتشار دارد. این گونه زنبور عسل از متدائلترین انواع زنبورعسل بوده و به علت بهره فراوان و در عین حال سهولت پرورش بیشتر از انواع دیگر مورد توجه می باشد. این نژاد در حال حاضر به جزء مناطق قطبی و بعضی از انواع نواحی استوائی در تمام سطح جهان پراکنده است. فرمول کروموزمی این نژاد n=16  می باشد.

زنبورعسل هندی یا سرانا (apis indica or apis cerana)

شباهت زیادی به زنبور عسل معمولی دارد ولی از آن کمی کوچکتر است. این گونه بومی کشورهای آسیایی بوده و در کندو نگهداری می شوند. این زنبور دارای شانه های مومی کوچکتر استو سلولهای آن نیز نسبت به سلولهای اپیس ملیفرا کوچکتر است. این گونه به علت بهره کم و متعرض بودن کمتر مورد توجه می باشد. فرمول کروموزمی این نژاد n=16  میباشد.

زنبور عسل ریز (apis flora)

کوچکترین گونه زنبور عسل می باشد که انتشار ان از غرب کره زمین از عمان و جنوب ایران شروع شده و تا شرق کره زمین یعنی اندونزی گسترش دارد. این حشره در استانهای خوزستان،بوشهر،فارس،هرمزگان،سیستان و در جنوب کردستان مباشند. این نژاد از تاریکی گریزان بوده و کلنی را در محیط باز مستقر می کند. زنبور عسل ریز یکی از مهمترین حشرات کرده افشان در قسمت جنوبی کشور می باشد. فرمول کروموزمی این نژاد n=8  میباشد.

مطالعه بیشتر  جوجه تیغی ها بلای جان زنبورهای عسل

زنبور عسل درشت (apis dorsata)

این گونه معروف به زنبور صخره بوده و کاملا وحشی است. در هوای آزاد و در شکاف صخره ها در کوهستانها لانه می کند. این نژاد اندامی درشت داشته و فقط یک شان می سازد. این گونه در مناطق حاره و در آسیای جنوبی،اندونزی و فیلیپین فراوان است و قابلیت پرورش در کندو را ندارد. فرمول کروموزمی این نژاد n=8  میباشد.

معرفی انواع زنبور عسل بدون نیش

زیر خانواده هایی از زنبورعسل به صورت اجتماعی زندگی می کنند که بر خلاف زیر خانواده اپینه (زنبور عسل معمولی) نیش ندارند. جنس ها و گونه های متفاوت این نوع زنبورها به صورت بومی در مناطق استوایی آسیا،افریقا،استرالیا و امریکا زندگی می کنند. معمولا این نوع زنبورها از نظر شکل ظاهری و اندازه بدن تفاوت دارند.

معرفی انواع زنبور عسل بدون نیش

ملکه زنبور عسل

ملکه سر بزرگتری دارد و بدنش با موی زیادی پوشیده شده است. کلنی آنها دارای میانگین تولید عسل 4 کیلوگرم در سال است که ارزش غذایی آن بیشتر و در نتیجه گرانتر است. اما کنترل و نگهداری این نوع کلنی راحتتر است. با آنکه این نوع زنبورها نیش ندارند دارای خصوصیاتی هستند که می توانند در هنگام خطر از خود دفاع کنند و این خصوصیات ممکن است حتی برای انسان نیز نامطلوب باشد. سازو کار دفاعی انها در برابر انسان گاز گرفتن، به سوزش در آوردن چشم یا خزیدن روی چشم و گوش و…است که با ترشحات مایع سوزاننده یا بوی نامطلوب همراه می شود. بیش از 120 گونه و نژاد آن شناسایی و نامگذاری شده است که زنبور عسل بامبوس از زیر خانواده بامبینه نیز از جمله انهاست.

مطالعه بیشتر  درمان سرفه با عسل

بعضی از انواع ان اب و هوای سرد را نیز تحمل می کنند. ولی تجمع آنها در فصل زمستان به صورت خوشه نیست. بسیاری از زنبوران بدون نیش گرده افشان بسیار خوبی برای بعضی از محصولات کشاورزی به شمار می روند. آشیانه انها حفره هایی است که ممکن است در داخل درخت و در یک فضای بسته یا در زیر زمین (مانند موریانه) باشد. انواع متفاوت آنها را می توان در افریقا،اسیا و امریکا در کندوهای معمولی پرورش داد. گونه ملیپونا اکسس (melliponula axes)  مربوط به خانواده ملیپونینه را زنبور عسل بدون نیش تنه درختی می نامند و می توان در کندوهای معمولی پرورش داد.

رفتار نژادهای مختلف زنبور عسل

نژادها یا لاین های مختلف زنبورعسل تا حدودی رفتارهای متفاوتی از هم نشان می دهند. به طور مثال فعالیت چرای بعضی از نژادها در مزارع و باغات برای جمع آوری شهد و گرده گل بیشتر از نژادهای دیگر است. همچنین هر نژادی در شرایط آب و هوایی به خصوصی بهتر عمل نموده و در نتیجه راندمان گرده افشانی و یا تولید عسل آن بالاتر خواهد بود.

رفتار نژادهای مختلف زنبور عسل

زیر بنای این گونه تفاوتهای رفتاری غریزی و ژنتیکی بوده و در طی سالهای متمادی در یک نژاد متمرکز شده است. از این رو در بهره گیری از عمل گرده افشانی زنبور عسل باید این خصوصیات در نظر گرفته شود و از نژادی استفاده شود که علاوه بر سازش با شرایط اقلیمی منطقه ذاتا فعالیت چرایی زیادی داشته باشد. از مهمترین عواملی که روی فعالیتهای مختلف زنبورعسل موثر است می توان به درجه حرارت محیط، نور ، رطوبت و باد اشاره کرد.

مطالعه بیشتر  عسل بهترین جایگزین قند های ساده در ماه مبارک رمضان

تاثیر هوا در انواع نژاد های زنبور عسل ها

گرچه نژادهای مختلف زنبورعسل نسبت به درجه حرارت محیط تا حدودی رفتارهای متفاوتی از خود نشان می دهند، ولی به طور کلی مناسبترین درجه های حرارت برای فعالیتهای همه آنها دمای 20تا35 درجه سانتیگراد می باشد. فعالیت زنبورعسل در کمتر یا بیشتر از این درجات به تدریج کاهش یافته و در کمتر از 8 و بیشتر از 43 درجه سانتیگراد متوقف میگردد.

فعالیت زنبورعسل با شروع روز ،آغاز شده و در هنگام غروب فتاب خاتمه می یابد. در خلال روز در صورت کاهش روشنایی (به واسطه ابر،مه و یا عوامل دیگر) فعالیتهای زنبورعسل نیز کاهش می یابد.

در روزهای بارانی نیز فعالیت چرای زنبورعسل متوقف می شود. علاوه بر این هنگامی که رطوبت هوا زیاد بوده و در حد اشباع باشد فعالیت این حشره نیز کاهش می یابد زیرا رطوبت روی شهد و گرده گل اثر گذاشته و به طور غیر مستقیم در عمل چرای زنبورعسل تاثیر می گذارد. باد نیز از عواملی است که در روی رفتار جمعیت زنبور عسل به خصوص کارگران چرا رونده تاثیر می گذارد. به طوری که اگر سرعت باد به حدود 40کیلومتر در ساعت برسد فعالیت صحرائی زنبورعسل تقریبا متوقف می شود. البته شایان ذکر است که بادهای سرد بیشتر از بادهای گرم به زنبوران عسل آسیب می رسانند.