اصلاح نژاد زنبور عسل و ملکه

اصلاح نژاد زنبور عسل و ملکه و آزمایشهای زنبور عسل ; در طی چندین سال گذشته ، صنعت پرورش زنبور عسل دنیا توسط دو عامل بسیار مهم ، یعنی جرب های Varroa و زنبور های Africanized مورد تهاجم قرار گرفتند . ولی با انجام اصول اصلاح نژاد ، مشکلات ناشی از این عوامل به طور کلی حل شد . نکته قابل توجه در این موارد ، عواملی است که باعث بروز این حملات می شود و پاسخی است که زنبور عسل به این گونه عوامل مهاجم می دهد. این موضوع باعث شد تا بسیاری از دانشمندان بر روی مکانیزم های  پایداری زنبور عسل تحقیقاتی را انجام دهند و امروزه مشخص شده که به طور قطع چنین عملکردهایی وجود دارند و دانشمندان همواره در پی آن هستند که با انجام اصلاح نژاد ، این گونه توانایی ها در مقابل تهاجم عواملی خاص را به نسل های بعدی زنبور عسل منتقل کنند . محققین ، این قدرت ممقاومت در زنبور عسل را تحت عنوان رفتار بهداشتی می نامند . وجود این رفتار ، عاملی مثبت در پرورش زنبور است و نه تنها هیچ نکته منفی در مورد آن وجود ندارد ، بلکه تحقیقات انجام شده فوائد رفتار برداشتی را به طور مشخص نشان می دهند . این مقاله قصد دارد تا ضمن ذکر کردن اهمیت این رفتار ، نقش آن را در بالا بردن تولید یک کلونی شرح دهد .
شیوع سریع جرب های Varroa در بین کلونی های زنبور عسل و آسیب های وارد شده از این انگل به صنعت زنبور عسل ، باعث شد تا در بین دانشمندان و محققین اصلاح نژاد ، رقابتی برای ایجاد مقاومت برای زنبور عسل (در مقابل این انگل) ایجاد شود . این کنه باعث نابودی میلیون ها کلونی و زنبورهای عسل شد که در نتیجة آن در گرده افشانی گلها و باغ ها اختلالاتی به وجود آمد . متاسفانه با توجه به روند حمل و نقل که امروزه بسیار سریع انجام می شود ، زنبورهای اروپایی به طور ناگهانی در معرض این عامل مهلک قرار گرفتند . چرا که این جرب در واقع انگل زنبورهای آسیایی است و زنبورهای اروپایی ، قدرت مقاومت بسیار کمی در برابر آن داشتند . دانشمندان با بررسی دقیق و انجام آزمایشات متوجه شدند که در زنبور های آسیایی جندین سیستم دفاعی وجود دارد که به طور موفقیت آمیزی در مقابل این عامل (جرب Varroa) عمل می کند ، اما این مکانیزم ها در زنبور های اروپایی ، عملکردی بسیار ضعیف تر دارند . این مکانیزم ها عبارتند از :
۱ – : رفتار بهداشتی :
که عبارتست از توانایی شناسایی و دفع لارو هایی که توسط کک ها آلوده شده اند .

۲ -رفتار پاکسازی (Grooming Behaviour) :
عبارتست از دفع کردن و آسیب رساندن به کک ها توسط زنبور آلوده و یا زنبور های دیگر .

۳ – کاهش دوره رشد لارو ها :
که باعث کاهش زمان موثر برای تاثیر گذاری و تکثیر انگل در بدن لارو می شود .

۴ – سرکوب کردن تکثیر انگل :
از طریق تغییراتی که در تنظیم هورمونی لارو زنبور عسل انجام می شود . زنبورهای مقاوم به انگل واروا ، برای اِعمال این خصوصیت خود به بیش از یکی از این عملکرد ها نیاز دارند تا بتوانند بدون وجود درمان های دارویی زنده بمانند .

امروزه استفاده از مواد ضد انگلی یکی از روش های موثر در مبارزه با کک ها است، اما انگل واروا به این ترکیبات مقاوم است . البته همیشه زنبورداران دوست دارند که هیچ گاه این انگل را در کنار کلونی های خود نبینند تا مجبور نباشند که مواد ضد انگلی را در کنار عسل که اصلی ترین غذای زنبور است قرار دهند . لذا همة دانشمندان بر این عقیده اند که انجام روش های اصلاح نژاد از بهترین روش هایی است که می توان با انجام آن ، یک زنبورستان را در برابر این مشکل مقاوم نمود . در صورتی که به زنبور های اروپایی زمان کافی داده شود و از مواد شیمیایی ضد انگل استفاده نشود ، این زنبور ها نیز قادر خواهند بود تا مانند زنبورهای آسیایی، با استفاده از شیوه انتخاب طبیعی با این انگل مقابله کرده و به زنبوردار در راه رسیدن به هدف نهایی خود یعنی اصلاح نژاد کمک کنند .

این عمل با انجام گزینش مصنوعی انجام می شود . به این صورت که می توان با استفاده از زنبورهایی که خصوصیات مورد نظر ما را دارند ، با کنترل جفت گیری ، جمعیتی را تهیه کرد که دارای خصوصیت مثبت مورد نظر ما باشند . استفاده از سیستم اصلاح نژادیِ بسته ، روشی است که مدتها است که از آن استفاده می شود و در سگ ، گاو و دیگر دام ها نتایج مثبتی را به همراه داشته است و مدتی است که استفاده از آن در مورد زنبور عسل هم معمول شده است . اخیرا ً در مورد جفت گیری ، بیولوژی ، ژنتیک و روش های تلقیح مصنوعی زنبورها فعالیت هایی صورت گرفته است . طراحی برنامه های اصلاح نژادی زنبور عسل ، باید با توجه کافی و دقت تمام به تمام صفات ژنتیکی زنبور عسل انجام شود :

۱ – بر خلاف سایر حیوانات ، تمام ۱۰ میلیون اسپرمی که توسط یک زنبور نر تولید می شود ، قادرند عمل لقاح را انجام دهند . این امر به این معنا است که زنبور های خواهری که از یک پدر به وجود می آیند ، در ۷۵ درصد از صفات با هم مشترک هستند که این میزان در گونه های دیگر جانداران ۵۰ درصد می باشد .

۲ – هر ملکه حدودا ً با ۲۰ زنبور نر عمل جفت گیری را انجام می دهد و در نتیجه کلونی حاصل مجموعه ای از ابر خانواده ها واحد بود (یعنی مجموعه ای از خواهران نا تنی که دارای صفات مادری یکسان ، ولی پدرهای متفاوت هستند) .

۳ – زنبورهای عسل ، دارای سیستم تولید مثل هاپلودیپلوئید هستند . این امر به این معنا است که زنبورهای نر از تخم های لقاح نیافته به وجود می آیند و زنبورهای کارگر و ملکه ، از تخم های لقاح یافته به وجود می آیند . لذا زنبورهای نر والد نر ندارند و تنها نیمی از کرومووم ها را و آنها را هم از مادر خود دریافت می کنند .

۴ – وجود یک ژن کشنده در زنبور عسل ؛ که تنها هنگامی به وجود می آید که هم پدر و هم مادر دارای آلل های مربوط به این ژن باشند . این ژن باعث می شود که لارو پیش از بیرون آمدن از تخم از بین برود و این امر باعث ایجاد کندو های آلوده می شود . به دلیل وجود این ژن ، استفاده از روش هم نژادی (Inbreeding) علیرغم موثر بودن آن در سایر حیوانات ، در زنبور عسل غیر ممکن باشد .

۵ – زنبورهای کاگر قادرند در شرایطی خاص تخم های لقاح نیافته بگذارند ، لذا برای تولید زنبور نر ، این زنبورها قدرتی برابر با ملکه دارند .

نمونه های ژنتیک زنبور عسل :
آزمون های گزینشی :

همانند اصلاح کنندگان نژاد زنبور عسل ، ما نیز باید اطلاعاتی که توسط دانشمندان کشورهای مختلف به دست آمده است را جمع آوری کرده و از آنها در برنامه اصلاح نژادی خود استفاده کنیم و در انتها نتایج به دست آمده را برای استفاده زنبورداران به آنها ارائه نمائیم . موارد زیر از جمله آزمون های گزینشی هستند که ما می توانیم از آنها در برنامه های گزینشی خود استفاده نمائیم :

۱ – آزمایش هایی که به بررسی رفتار بهداشتی حیوان می پردازند

روش آسیب زدن با سوزن :

در این روش با استفاده از یک سوزن ، لاروهایی که به تازگی روی سلول آنها سرپوش گذاشته شده است را داخل همان سلول از بین می بریم . پس از ۲۴ ساعت ، تعداد سلولهایی که سرپوش آنها برداشته شده و تمیز شده اند را مورد شمارش قرار داده و نتایج را یادداشت می کنیم . پس از چند بار انجام این آزمایش در شرایط مختلف محیطی ، کلونی ای که در طی این ۲۴ ساعت ، حداقل ۹۰ درصد سلولها در آن تمیز شده را به عنوان کلونی بهداشتی ثبت می کنیم . مشخص شده که این عملکرد ، به همان صورت که در مورد بیماری های میکروبی مانند نوزاد کرم زنبور عسل (Foul Brood) و به خصوص نوزاد گچی مطرح است ، در این مورد نیز (آلودگی به جرب واروا) از عوامل بسیار مهم می باشد .

۱ – ابتدا سه گروه ۷ تایی از سلول هایی که به تازگی سرپوش گذارش شده اند را با استفاده از یک رنگِ سریع علامتگذاری می کنیم . در ضمن قسمت بالای سلول نیز باید علامتگذاری شود .